Filosoferen met Spinoza – Durf te denken

\

Voorbereiding

Bekijk ter voorbereiding op deze les de aflevering van Het Klokhuis over Spinoza.

Introductie

Introduceer de les aan de hand van de volgende tekst:

Baruch Spinoza leefde van 1632 tot 1677. Hij was een belangrijke Nederlandse filosoof, die werd geboren in Amsterdam. Zijn familie kwam uit oorspronkelijk uit Portugal. Ze hoorden bij het Joodse volk en geloof. Spinoza moest zich daarom houden van aan de regels en ideeën van dit geloof, zoals iedereen in zijn omgeving deed.
Maar daar dacht Spinoza anders over. En hij dacht het niet alleen, hij vertelde ook hoe hij erover dacht. Dat was in zijn tijd ongebruikelijk. Iedereen hoorde te denken en te leven zoals de kerk of synagoge voorschreef. Zelf nadenken was niet de bedoeling. Spinoza werd gestraft: hij werd uitgelachen, vervolgd en door de kerk en zelfs zijn eigen familie buitengesloten. Spinoza pleitte voor de vrijheid om te denken en te geloven wat je wilt, maar ook de vrijheid om dat te vertellen (vrijheid van meningsuiting). Hij moedigde aan te durven denken: vragen stellen, onderzoeken en je eigen antwoorden vinden.

Startvragen

Laat de leerlingen individueel (op papier) of in tweetallen, de volgende startvragen beantwoorden.

  • Stel jij weleens vragen over dingen die anderen heel vanzelfsprekend of normaal vinden?
    Kun je een voorbeeld geven?
  • Stel jij weleens vragen over regels of afspraken die vast lijken te staan?
    Kun je een voorbeeld geven?

Inventariseer de antwoorden.

Gespreksregels

Leid het filosoferen in en benoem de gespreksregels in de kring.

Filosoferen

Denk samen na aan de hand van (enkele van) de volgende vragen.

  • Voel jij je vrij om te denken en te vragen wat je wilt?
  • Waar komen jouw gedachten vandaan?
  • Bepaal je altijd zelf wat je denkt, of heeft iets of iemand daar invloed op?
  • Is er moed voor nodig om anders te denken dan anderen, zoals je vrienden of familie? Waarom vind je dat?
  • Vind je vragen stellen ook een vorm van nadenken?
  • Zou jij van denken je beroep willen maken? Waarom (niet)?
Afsluiting en verwerking

Sluit het gesprek af met een korte samenvatting.

Ter verwerking kunnen de leerlingen in groepjes een fotoportret maken van een ‘denker in actie’. Ze bedenken daarvoor welke houdingen of gezichtsuitdrukkingen er passen bij iemand die diep nadenkt. Ze zoeken naar een enscenering: een locatie (binnen of buiten), een achtergrond, een stoel, kruk of boomstam om op te zitten. Ze leggen de scène vast met een foto. Verzamel de foto’s en presenteer ze op het digibord.

Verantwoording

NTR Het Klokhuis – uitzending Spinoza (2021).