De vragenmachine – Een speelse oefening in vragen stellen

Opzet en toelichting

Deze les bestaat uit een korte, speelse activiteit in het bedenken en stellen van vragen.

Als we filosoferen, starten we met een filosofische vraag: een vraag waarop niet één juist antwoord bestaat, maar waarop heel veel verschillende antwoorden mogelijk zijn. Iedereen kan vanuit zijn eigen ideeën, ervaringen en kennis antwoorden op deze vragen bedenken.
In deze les worden de kleuters uitgedaagd zelf leuke, spannende, grappige, moeilijke en rare vragen te bedenken.

Het bedenken van vragen kan ertoe leiden dat de kinderen direct ook op zoek gaan naar antwoorden. Juist een goede en boeiende vraag roept die urgentie op. Probeer, met vriendelijkheid, tijdens de les de leerlingen steeds terug te leiden naar het bedenken van vragen. Lukt dat maar nauwelijks, beperk de les dan tot enkele rondes met zowel vragen als antwoorden.

Introductie

Start de les met de volgende introductie:

Om te filosoferen hebben we vragen nodig. In deze les gaan we zelf vragen bedenken: leuke, moeilijke, grappige, spannende of bijzondere vragen zijn. Daarvoor maken we eerst van de groep een vragenmachine. 

De vragenmachine

De vragenmachine piept en kraakt, stoomt en ronkt, stampt en sist. Je doet er een woord in en er komen allemaal vragen uit.

Oefen eerst met de groep hoe de vragenmachine beweegt en klinkt als je hem aanzet:

  1. Maak een sissend of brommend geluid;
  2. Beweeg je armen als een stoomlocomotief;
  3. Stap met je voeten;
  4. Tel af van 3 tot 0 – dan is het stil!

De machine is nu klaar om vragen te bedenken.

Gespreksregels

Spreek met elkaar af dat dezelfde regels gelden als bij het filosoferen in de kring. Wie een vraag heeft bedacht, steekt eerst haar of zijn vinger op. Wie niet aan de beurt is, luistert goed en maakt geen geluid.

Vragen bedenken met de vragenmachine

Zet de vragenmachine aan en maak met de groep de bewegingen en geluiden die daarbij horen.
Nodig de groep uit om vragen te bedenken bij een gekozen onderwerp: Vragenmachine, heb jij voor mij vragen over … de zee?

De leerlingen die een vraag hebben bedacht, steken hun vinger op en krijgen de beurt om te vertellen. Sommige kinderen zullen de vragen ook willen beantwoorden. Dat geeft niet, maar herinner de kinderen er vervolgens aan dat de les gaat over vragen stellen.

Indien de leerlingen moeite hebben met het bedenken van een vraag, kun je ze op weg helpen met een vraagwoord of zinsdeel:

  • Waarom …
  • Hoe kan het eigenlijk dat …
  • Wat is …
  • Hoe zou het zijn als …

Zijn er verschillende vragen bedacht over de zee? En komen daar geen nieuwe bij? Start dan een volgende ronde. Zet de machine opnieuw aan en maak met elkaar de bewegingen en geluiden.
Kies een nieuw onderwerp uit de onderstaande suggesties of bedenk er zelf één.

Onderwerpen voor de vragenmachine

Suggesties voor de vragenmachine: feest – dieren – opa’s – boos zijn – denken – dromen – verstoppen – monsters – het bos – de nacht – later als je groot bent – dood gaan – de lente – knuffels 

Afsluiting en vervolg

Sluit de les af met een compliment aan de leerlingen voor hun inzet en creativiteit.
Vragen of onderwerpen uit deze les die de kinderen aanspraken, kun je noteren om later op terug te komen in een filosofisch gesprek.

Je kunt deze oefening één of twee keer per schooljaar herhalen, zodat de leerlingen vertrouwd raken met het bedenken van vragen.